Charles
MARAIS van Plessis Marle, suid van Parys, het as Franse
Hugenoot in 1688 op die Voorschooten aangekom met sy
vrou Catherine TABOUREUX en 4 kinders, sy sterwe 1729.
Hy vlug met sy gesin na Nederland, waar hulle op 14 Sep 1687
die Katolieke geloof in die Waalse Kerk in Den Haag afsweer.
Hulle
het Delftshaven op 31 Desember 1687 verlaat, en op 13 April
1688 in Saldanhabaai geland. Hulle het na die Kaap gekom met
die "Jupiter".
Hy
verkry op 1 Des 1688 die 60 morg plaas Le Plessis Marle
aan die Simonsberg in Groot Drakenstein.
Hy
is in 30 Maart 1689 deur 'n Hottentot op sy plaas le Plessis
Marle in Drakenstein aangerand, en is 4 dae later op 3
April 1689 aan sy beserings oorlede.
Die
volgende kom uit die dagboek van Simon van der Stel: 1689,
5 April - Tegens de middag wordt hier door den Hottentots-kaptein
Thomas een zijner Hottentotten in hecthenis gebracht, dewijl
hij een der Franse vlugtelingen woonagtig aan Drakenstein,
moordadig om het leven heeft gebracht. 21 April - Is de gevangen
Hottentot, over een manslag aan een Fransman door hem gedaan,
deze morgen door de Raad van Justitie de dood aangeseid. 23
April - Heden is de gevangen Hottentot ter dood gebracht in
Conformiteit van de volgende Sententie: "Also de Hottentot
Edescha, bijenaamd Dikkop, resorterende onder het kraal van
zijn overleden Kaptein Thomas, altans 's hierdie gevangene
meer dan 25 jaren oud, aan de Ed. Achtb. Raad van Justitie
aan deze plaats, buiten pijn en dwang van ijzeren banden of
te enige dreigementen van dien, vrijwillig heeft beleden en
bekend, en zulks genoeg zijnde gebleken, dat hij (gevangene)
niet heeft ontzien, op de 29 ste Maart laasleden, 's middags
omtrent een uur voor zonsondergang te komen, benewens twee
andere Hottentotte van 't zelfde kraal, in de tuin van de
Franse landbouer Charles Marré, wonende aan Drakenstein, en
denzelfe op een onbeleefde manier en met wrange woorden watermeloenen
af te vragen, en tot antwoord van de voornoemde Marré gekregen
hebbende, geen van die rijp te zijn, - dat hij (gevangene)
onderstaan hadde op zijn eigen autoriteit een derzelve af
te plukken, en die niet bekwaam om gegeten te worden bevinde,
dat hij dezelwe naar 't hoofd van die gezeide Charles Marré
heeft geworpen, zonder hem nochtans te raken, dat hij (gevangene)
ook niet geschroomd heeft uit enkele baldadigheid tot twee
verscheiden malen klei of klipstenen op te rapen, en daarmede
de gemelde Marré diermate in zijn linkerzijde of lies te treffen,
dat dezelve daardoor genoodzaakt was hem naar huis te begeven
en zich aldaar te bergen.
Dat
hij (gevangene) zich vervolgens naar zijn voorzeide kraal
vervoegd, en aldaar verstaan hebbende, dat Charles Marré na
verloop van vier dagen, en sedert dat hij hem geworpen hadde,
was komen te overlijden, hij zich versteken hadde, en landvluchtig
geworden was, totdat hem zijn eigen volk en landraad achterhaald,
en in handen van Justitie overgeleverd hebben.
Dat aan de Ed. Achtb. Raad van Justitie gebleken is, door
de verklaring van de Chirurgijn van Stellenbosch, Jan du Plessis,
na gewone inspektie en gedane opening van des overledens lichaam,
ten overstaan van de Landdrost en heemraden in geschrifte
gegeven, als dat hij (du Plessis) in de linderdije of lies
van de overledene Marré een grote Contutie zowel binnen als
buiten, een hartader gebroken, en 't bloed door 't lichaam
samen geronnen gevonden heeft, oordelende daarop de dood gevolgd
en veroorzaakt te zijn.
Dat
hij (gevangene) eindelik zo voor gekommitteerden ui de Ed.
Achtb. Raad van Justitie, alsmede in Judicis in 't bijwzen
van de omliggende Hottentots Kapteinen openlik bekend en vrijwillig
beleden heeft zijn voorzeide feit waarachtig, en daarom des
doods schuldig te zijn.
...
Aldus gesententieerd in 't Casteel de Goede Hoop den 20 en
April 1689, nutsgaders geexecuteerd den 23 en aanvolgende.
Geteken:
sterf van der Stel, Dominique De Chavonnes, Eerw. Pieter Linis,
Jan Hendrik Blum, A. van Rhede, Christiaan Freser, Guilliam
Hees (of Heems), J.D. du Beer.
HIER
VOLG VERDERE BYDRAE OOR HIERDIE HOFSAAK
Bygedra deur Lorna Newcomb lornanew@iafrica.com
Die volgende is 'n aanhaling uit 'n artikel `"Tot Afschrikt
van andre": Die V.O.C.-regstelsel en geweld ten opsigte van
die Khoisan aan die Kaap, 1677-1705.' pp.8-32 wat in Kronos
Vol. 12 (1987) verskyn het en geskryf is deur Henry C.Bredenkamp,
Universiteit van Wes-Kaapland. Na 'n bondige beskrywing van
die gebeure wat aanleiding gegee het tot Charles Marais se
moord, vervolg die skrywer:- "Nadat die saak eers voor die
landdros van Stellenbosch en Drakenstein gedien is, en deur
die Raad van Justisie verder in die Kasteel verhoor is, is
Edessha alias Dikkop, ter dood veroordeel. Die voltrekking
daarvan is enkele dae vertraag weens die besopenheid van die
Raad se sekretaris, M. Kemels, wat die vonnis nie behoorlik
volgens prosedure kon opstel nie. Toe dit uiteindelik afgehandel
is, het die Raad, soos by vorige geleenthede, die terdoodveroordeelde
aan sy klan uitgelewer om "op haere wijse gestraft en met
stokken geslagen te werden dat er de dood navolgt" (CJ 780,
20 April 1689, p.859; CJ 291 Getuienis van Edessha, 20 April
1689, pp.275-7) Op die motiewe vir Edessha se optrede het
die V.O.C. regpleers nooit ingegaan, net op die fisiese oorsaak
van die Hugenoot se dood. Anders as wat die geval met V.O.C.
dienaars en koloniste was, is Edessha se saak verhoor sonder
dat enigeen uit sy stand sitting by die verrigtinge van die
Hof van Heemrade en Raad van Justiese geniet het." p.14 Gebasseer
op wat Prof Bredenkamp aanhaal in sy artikel, het die voorlopige
verhoor dus vermoedelik op Stellenbosch in die Drostdy (raadshuis)
plaasgevind waar die landros en heemrade vergader het en reeds
in 1687 gebou is. Die Raad van Justisie sou die saak in die
Kasteel verder verhoor het. Vonnisse is in die openbaar voltrek
ten aanskoue van almal, maar of dit Edessha se lot was en
of sy mense hom in hul kraal gegesel het, is nie uit hierdie
bron duidelik nie!
Bygedra
deur Adela Meyer mwadela@mweb.co.za
In 'n boek deur Juliet Marais Louw "The Huguenot Story"
kom die volgende voor rondom die verhaal van Charles Marais
voor. Die plaas naam van Charels was "Plessis les Marle"
Na aanleiding van die klein dorpie waarvan hulle oorspronklik
gekom het.Die aanval wat tot sy moord gelei het vind plaas
op 29 Maart 1689. Die Moordenaar was Dikkop (noemnaam).
Hy en twee ander mans het Charels gestenig omdat hy nie
aan hulle Waterlemoene wou gee nie omdat dit nog groen
was (Die taal was destyds 'n probleem). Na hulle gehoor
het dat Charels dood is het hulle weggehardloop. Hulle
eie mense het hulle gevang en aan die gereg oorhandig,
Na Dikkop skuldig bevinding is hy aan sy eie nasie (Hottentote)
oorhandig en volgens die boek het hulle hom met stokke
geslaan tot hy dood was. Net so terloops, reken die skryfster,
dat Charles die eerste persoon was waarop 'n lykskouing
uitgevoer sou wees die dag na sy dood.Hy is dan ook dood
aan 'n gebarste hartslagaar (as gevolg van 2 klippe wat
hom in sy linker lies getref het.) en die bloed het oor
die hart gestoot. Die Dokter wat die lykskouing gehou
het was ene 62 jarige Jean Prieur du Plessis en die buurman
van Charels moes bystaan en hy was Jacques de Savoye.
Die nadoodse ondersoek papiere is te siene in die Kaapse
agriewe volgens die skryfster van die boek. Charles se
plaas was aan die hange van die Simonsberg en hy het maar
net 6 maande daar geboer voor sy moord, en dat die Hottentot
kraal daar naby was. Charles se buurman was Afrikaans
magtig want hy het jarelank in Flandere gewoon en kon
die vertaling van die verslag doen woord vir woord. Die
verslag lui soos volg: I have been in Drakenstein and
have examined Charles Marais, who died after being struck
in the left groin by two stones thrown by a Hottentot
on 29th March. I opened the wound in the presence of Monsieur
the Landrost Jan Mostert, Hendrik de Cochè and Jacques
de Savoye as Heenraad of Stellenbosch and Drakenstein.
I found a great inward and outward contusion and the heart
artery broken, which having collected much blood, overwhelmed
the heart and caused death. In token of the truth hereof
I have signed it, J.Prieur du Plessis.
Hy
het 3 seuns en een dogter gehad, almal in Europa gebore.
KINDERS:
1.
Claude * 1662, x 1690 Maria Avice xx 13 Okt 1721 Susanne Gardiol
van "la Coste" in Provence, weduwee van Abraham de Villiers.
Hy was een van die eerste ouderlinge van die Franse gemeente.
Toe sy tweede vrou in 1729 oorlede is, het hy die plase Meerlust,
Lekkerwyn, le Plessis Marle en Welvanpas (waar Piet Retief
gebore is) besit.
2. Charles * 1668 x 1692 Anna de Ruelle van Guisnes d/v Daniel,
boer De Fontein, Wamakersvallei + 7 Aug 1935
3. Izaac * 1677
4. Maria (Marie-Madeleine)* 1682 x 1700 Estienne Nel xx Pierre
Taillefert xxx Pieter Boeiens (Booysen)
Verwysings:
De Villiers/Pama
Heese/Lombard
Verwysingsmateriaal, Boksburg biblioteek
Verwysingsmateriaal, Springs LDS FHC biblioteek
Danie Viljoen se webblad
Saamgestel
deur:
Martina Louw (nee van Breda)
Kennethl@xtra.co.nz
AM van Rensburg
NOTE: added by Demornay du Toit, 3 February 2009
The entry above for Charles Marais includes the following:
4. Maria (Marie-Madeleine)* 1682 x 1700 Estienne Nel xx Pierre Taillefert xxx Pieter Boeiens (Booysen)
This is not correct. The 1713 muster rolls (Drakenstein) in the eGSSA transcription includes both
1. Steven Niel & Maria Madalena Marai
2. Pieter Talifer & Maria Marai
The same Maria Marais could not, therefore, not married to both Estienne (Steven) Niel and Pierre (Pieter) Taillefert at different times.
Marie-Madeleine, daughter of Charles Marais and Catherine Taboureaux, married Estienne Niel. Evidence of this is cited on the Ball Family History web site (under Maria Magdalena Marais) as follows:
Cape Archives, C416, Inkomende Brieven: Kamer Delft, Dec 19 1687, f.1013, in French Refugees at the Cape, C.G.Botha, Cape Town, Cape Times Ltd, 1919: Met dit schip' staen mede van hier te gaen de volgende persoonen, die om de vervolginge tegens de waere gereformeerde Religie in Vrankrijk bij ons sijn overgekomen, die nu volgens Resolutie van de vergaderingh der Heeren 17 en 't reglement aen de Caep moeten werden geplaetst en als vrije luijden tot den lantbouw en andere hantwercken gebruijkt, wij recommandeeren U : E : deselve in alles behulpsaem te wesen waer aen de Compc in 't particulier en de kercks godsdienst sal geschieden-namentlijk, Charles Marais uijt plessis in Vrankrijk, Catarina Taboureux sijn huijsvrouw, Claude Marais out 24 jaeren, Charles Marais 19 jaeren, Isaac Marais 10 laeren, Marie Marais 6 jaeren der selver kinderen
Will - Niel, Etienne and Maria Magdalena Marais - 1716, dated 13 May 1716 and filed 16 September 1716, Cape Archives, MOOC 7/1/2, 76: den vrijlandbouwer Etienne Niel oud agtenveertigh jaaren geboren in't Dauphine en Maria Magdalena Marais oud vier en dertigh jaaren geboren Hierpoix, beijde provinites van Vrankrijk, tesamen egte luijden woonende aan de Hoek van de Perdebergh, op haar plaats gent. Oranjge, den eersten compt. fris en gezond van lighaam, de tweede compt siekelijk ...
The two passages above place Marie's date of birth between 14 May 1681 and 19 Dec 1681 and, taken together, provide reasonable proof that it was the daughter of Charles Marais and Catherine Taboureaux who married Estienne Niel.
Maria Marais, daughter of Claude Marais and Marie Avice (niece of the above-mentioned Marie-Madeleine Marais) married Pierre Taillefert. Evidence of this is found in the inventory of the estate of Suzanne Gardiol (widow of Abraham de Villiers and second wife of Claude Marais) where, under "Lasten den boedels", bequests to the children from Suzanne's first marriage are listed and, following that, bequests to the children from Claude's first marriage: aan Charle en Etiene Marais over t restand hunner moeders erfportie 534:--,
aan Maria Marais wed: Talifer over haar geheele moeders erfportie 917:--
A transcription of Suzanne Gardiol's inventory can be found on the TANAP web site (MOOC 8/5.51). It is also quoted on the Ball Family History web site (see Maria Marais). The same Maria Marais subsequently married Pieter Boeiens (Booyens). Again from Ball Family History (under this marriage): Den 26 10ber: Pieter Booyens van Blokziel, weduwenaar, met Maria Marais wede. van wijlen Pieter talifer (Drakenstein Baptisms and marriages CD issued by the Drakensteinse Heemkring, Paarl)
